West-Nijl virus

West-Nijl virus is ook wel bekend onder de naam West-Nile Virus of Westnijlkoorts, terwijl het in Australië Kunjin virus genoemd wordt. In Amerika heeft dit virus zich in heel korte tijd van Oost naar West door het land verspreid en veel slachtoffers gemaakt zowel onder vogels, paarden als mensen. Het virus zou zich mogelijk ook in korte tijd vanuit Zuid-Europa naar onze streken kunnen verspreiden.

Oorzaak of etiologie
Het wordt veroorzaakt door een virus dat behoort tot de Flaviviridae genus-familie.

Ziekteverloop of pathogenese
Het virus vermenigvuldigt zich in vogels, zij zijn zelf meestal drager van het virus zonder dat ze daar enige hinder van ondervinden. Muggen zijn de tussengastheer, die het virus weer overbrengen op andere dieren en ook op mensen. Als een besmette vogel gestoken wordt door een mug zal het virus in de mug terecht komen. Nadat de mug besmet is geraakt steekt hij een andere vogel, een paard of een mens die daardoor ook besmet raakt. Paarden en mensen zijn de eindgastheren, zij worden wel ziek van het virus.

Het West-Nijl virus vermenigvuldigt zich in de huid en in de perifere lymfklieren. Paarden kunnen elkaar normaal niet besmetten, behalve door een bloedtransfusie. Dat komt doordat het virus zich in een paard niet genoeg kan vermeerderen om andere muggen of zelfs andere paarden te besmetten zonder tussenkomst van een mug.

Oorspronkelijk komt het West-Nijl virus uit Afrika, zoals de naam al doet vermoeden. Tegenwoordig komt het ook voor in Azië en in Noord- en Zuid-Amerika. In Europa zijn in 2008 gevallen van West-Nijl virus bij paarden en mensen vastgesteld in Noord-Italië en in Oostenrijk. Het is dus niet denkbeeldig dat het virus ook hier in Nederland en België een keer op zal duiken.

Het West-Nijl virus wordt vooral verspreid in de periode van juli tot en met oktober omdat de muggen dan het meest actief zijn.

Symptomen
De incubatietijd is 2 tot 14 dagen. Gemiddeld duurt het zo´n 2 tot 6 dagen.

Symptomen bij mensen
In geval van ongecompliceerde Westnijlkoorts:
 * Plotseling opkomende koorts
 * Hoofdpijn
 * Spierpijn
 * Huiduitslag

In geval van neurologische verschijnselen:
 * 50% encefalitis (= hersenontsteking), menigo-encefalitits
 * 50% menigitis (= hersenvliesontsteking)

Symptomen bij paarden
Het West-Nijl virus is moeilijk aan de symptomen te herkennen. Het paard zal sloom en depressief zijn en koorts en een verminderde eetlust hebben. Ook moeite met slikken, slecht kunnen zien, het hoofd laten hangen of scheef houden, spierzwakte en strompelen of struikelen kunnen symptomen zijn die optreden bij West-Nijl virus. Soms komt daar nog koliek bij en er kunnen neurologische klachten optreden. De neurologische klachten kunnen erg divers zijn, van kreupelheid tot ongecontroleerde spiertrillingen of gedragsveranderingen. Soms kunnen paarden atactisch worden, of raken ze in meer of mindere mate verlamd dat wordt vaak veroorzaakt door encefalitis. Al deze symptomen kunnen ook veroorzaakt worden door andere ziekten als botulisme of rhinopneumie. Om echt vast te stellen dat het om West-Nijl virus gaat moet een bloedmonster van de patiënt onderzocht worden door het RIVM of door de gezondheidsdienst voor paarden, de GD.

Hoe ernstig de symptomen van het virus zijn hangt af van de weerstand van het paard op dat moment, van de mate van besmetting en van de stam waartoe het virus behoort.

Diagnose
Door middel van onderzoek in het labratorium is het mogelijk om de aanwezigheid van IgM-antistoffen aan te tonen in het serum of in het hersenvocht. IgM-antistoffen kunnen normaal de bloed-hersenbarrière niet passeren, de aanwezigheid van de antistoffen in het hersenvocht duidt dus op een infectie van het centraal zenuwstelsel. Door de infectie gaat de integriteit van de bloed-hersenbarrière verloren. Ook is er een commerciële kit verkrijgbaar om de diagnose West-Nijl virus te stellen. Hiervan is de ELISA-test de meest betrouwbare.

Behandeling
Er is geen behandeling specifiek voor West-Nijl virus bekend. De symptomen worden deze per stuk behandeld om het dier wat verlichting van de klachten te geven. Daarnaast wordt de algemene conditie van het paard zo goed mogelijk op peil gehouden.

Ongeveer 70% van de paarden met neurologische klachten verbetert. Soms kan dat maanden duren en het herstel is niet altijd volledig.

Uit onderzoek is gebleken dat paarden met een licht gekleurde vacht eerder overlijden aan het WNV dan paarden met een donkere vacht.

Preventie
In Europa zijn er geen nationale of internationale regels voor de bestrijding of preventie van West-Nijl virus, omdat paarden de ziekte niet verder kunnen verspreiden. Het is dus aan de paardeneigenaren zelf om te voorkomen dat hun paarden ziek worden. Enkele preventieve maatregelen zijn:
 * Tegengaan van muggenbeten. Denk daarbij aan het binnen houden van paarden bij zonsopkomst en zonsondergang. Zorg er ook voor dat er geen stilstaand water in emmers, bakken of modderpoelen te vinden is want dat zijn ideale broedplaatsen voor muggen. Gebruik ook een effectief insectenwerend middel.
 * Het vaccineren van paarden. In Amerika is in december 2008 een vaccin tegen het West-Nijl virus op de markt gekomen, de resultaten van dit middel zijn erg goed. Dit vaccin werd in maart 2009 goedgekeurd voor gebruik in Europa. Sinds de zomer van 2009 is het vaccin beschikbaar in Nederland.

Het is wel verplicht om paarden met West-Nijl virus te melden bij de bevoegde instanties. Normaal gesproken zal de dierenarts dit doen.

Bronnen, referenties en/of voetnoten

 * L.C. Kranenburg en M.M. Sloet van Oldruitenborgh-Oosterbaan, "West-Nijl virus; een probleem in Nederland?" in Paardensport, kwartaaleditie nr. 3 2009
 * RIVM, West- Nile Protocol, 2007, http://www.rivm.nl/cib/infectieziekten/west_nile/westnile_protocol.jsp (geraadpleegd op 16 april)